Chuồn Chuồn Tre – Tư liệu nghề và đồ chơi dân gian Việt Nam

“Tìm về tuổi thơ ở làng chuồn chuồn tre” là tiêu đề bài viết thuộc chuyên mục Phượt >> Du lịch khám phá trên trang ihay.thanhnien.com.vn ngày 07/04/2015. Ai đi qua tuổi thơ ở vùng quê hẳn sẽ không quên được những cánh chuồn chuồn chao liệng đã trở thành “dự báo thời tiết” thân thương của trẻ con sau luỹ tre làng. Xa rồi những cánh chuồn chuồn xưa, nơi phố thị chỉ bắt gặp được những chú chuồn chuồn tre đầy sắc màu của làng chuồn chuồn tre Thạch Xá. Chuon chuon tre ihay Còn trên trang vnexpress.net có hẳn 3 bài viết về chuồn chuồn tre : “Cuối tuần thăm các làng nghề quanh Hà Nội” , “Thuỵ Vân tự tay làm chuồn chuồn tre” và “Làng chuồn chuồn tre giữa lòng Hà Nội” . Chuồn chuồn tre được làm bắt mắt và có thể đứng thăng bằng bởi phần đầu trên những điểm tựa nhỏ. Chính vì vậy khách du lịch tới chùa Tây Phương rất yêu thích sản phẩm này. Chuon chuon tre vnexpress “Khát vọng… chuồn chuồn tre” là tiêu đề bài viết đăng trên báo thanhnien.com.vn Chuồn chuồn tre ...

Tại sao chuồn chuồn tre có thể đậu thăng bằng trên đầu ngón tay hoặc một điểm tựa rất nhỏ? Điều thú vị của chuồn chuồn tre nằm ở cách phân bố khối lượng và vị trí trọng tâm. Hai cánh vươn dài về phía trước đưa một phần khối lượng ra trước điểm tựa, trong khi thân và đuôi kéo dài về phía sau. Khi được thiết kế đúng, các mômen do trọng lực tạo ra quanh điểm tựa cân bằng nhau. Quan trọng hơn, trọng tâm của toàn bộ chuồn chuồn nằm thấp hơn điểm tựa . Vì vậy, khi chuồn chuồn bị nghiêng nhẹ sang một bên, trọng lực tạo ra mômen có xu hướng đưa nó trở lại vị trí cân bằng. Đây là trạng thái cân bằng bền . Có thể hình dung đơn giản: chiếc “mỏ” của chuồn chuồn là điểm tiếp xúc với đầu ngón tay, nhưng trọng lượng của cả con chuồn chuồn được phân bố qua hai cánh, thân và đuôi. Hình dáng đặc biệt này làm cho trọng tâm chung nằm ở vị trí thích hợp để đồ chơi có thể giữ thăng bằng trên một điểm tựa rất nhỏ. Vì vậy, chuồn chuồn tre không đứng được chỉ vì “phần đầu nặng hơn phần đuôi”. Bí quyết nằm ...

Quà tặng độc đáo Việt Nam cho du khách nước ngoài Quà tặng mang nét văn hóa Việt Nam luôn là một lựa chọn thú vị dành cho du khách nước ngoài. Trong số đó, những món đồ thủ công làm từ tre vừa gần gũi, vừa thể hiện sự khéo léo của người làm nghề. Dưới đây là ba mẫu đồ chơi và đồ trang trí bằng tre từng được giới thiệu như những món quà lưu niệm Việt Nam. 1. Chuồn chuồn tre thăng bằng Chuồn chuồn tre là món đồ thủ công có khả năng giữ thăng bằng trên đầu ngón tay hoặc một điểm tựa rất nhỏ. Hai cánh vươn về phía trước cùng cách phân bố khối lượng của toàn bộ sản phẩm giúp trọng tâm nằm ở vị trí thích hợp để chuồn chuồn giữ được trạng thái cân bằng. Bên cạnh yếu tố thú vị về nguyên lý cân bằng, hình ảnh chuồn chuồn tre còn gợi nhớ đến tuổi thơ, làng quê và những món đồ chơi giản dị của Việt Nam. Chất liệu tre cũng tạo nên nét gần gũi đặc trưng của sản phẩm thủ công truyền thống. 2. Chim tre thăng bằng Chim tre là một biến thể đồ chơi thăng bằng được tạo hình từ tre. Tương tự chu...

Thạch Xá, thuộc huyện Thạch Thất, Hà Nội, là địa danh được biết đến với những sản phẩm chuồn chuồn tre thăng bằng. Nằm gần chùa Tây Phương, nơi đây từng được nhiều bài viết và du khách nhắc đến khi tìm hiểu về món đồ chơi thủ công độc đáo này. Chuồn chuồn tre được làm từ tre qua nhiều công đoạn như chọn và chẻ tre, tạo hình thân và cánh, làm phần đầu, lắp ráp, cân chỉnh rồi trang trí. Một trong những công đoạn thú vị nhất là cân chỉnh chuồn chuồn . Người làm phải điều chỉnh vị trí và khối lượng của các bộ phận sao cho khi đặt phần đầu lên một điểm tựa nhỏ, chuồn chuồn vẫn giữ được trạng thái cân bằng. Sau khi cân chỉnh đạt yêu cầu, các bộ phận mới được cố định và hoàn thiện. Chuồn chuồn tre và làng Thạch Xá Điều khiến chuồn chuồn tre hấp dẫn không chỉ nằm ở hình dáng nhiều màu sắc mà còn ở nguyên lý cân bằng: một món đồ bằng tre có thể đậu trên đầu ngón tay hoặc một điểm tựa rất nhỏ. Qua những hình ảnh được lưu lại, có thể thấy chuồn chuồn tre từng xuất hiện như một món đồ chơi, đ...

Chuồn chuồn tre là một món đồ thủ công làm từ tre, được tạo hình cách điệu theo hình dáng con chuồn chuồn. Điểm đặc biệt của món đồ này là khả năng giữ thăng bằng trên một điểm tựa rất nhỏ, chẳng hạn như đầu ngón tay. Điểm đặc biệt của chuồn chuồn tre Khác với nhiều món đồ trang trí hình chuồn chuồn thông thường, chuồn chuồn tre thăng bằng được thiết kế để phần đầu có thể đặt lên một điểm tựa nhỏ mà toàn bộ sản phẩm vẫn giữ được trạng thái cân bằng. Khả năng này có được nhờ hình dáng và sự phân bố khối lượng của các bộ phận. Hai cánh vươn về phía trước, thân và đuôi kéo dài về phía sau; khi được cân chỉnh phù hợp, trọng tâm của toàn bộ chuồn chuồn nằm ở vị trí giúp nó đạt trạng thái cân bằng bền. Chuồn chuồn tre Thạch Xá Thạch Xá, huyện Thạch Thất, Hà Nội, là một trong những địa danh được biết đến với nghề làm chuồn chuồn tre. Qua nhiều công đoạn như chọn tre, chẻ và tạo hình, làm thân, cánh, cân chỉnh và trang trí, những mảnh tre được tạo thành các chú chuồn chuồn có thể giữ thăn...

Trong phần cuối của loạt bài về chuồn chuồn tre Thạch Xá, tư liệu tập trung vào những hoạt động đưa món đồ chơi bằng tre đến gần hơn với cộng đồng, trẻ em và những người quan tâm đến việc gìn giữ đồ chơi dân gian Việt Nam. Chuồn chuồn tre và hoạt động cộng đồng Theo nội dung được ghi lại trong tư liệu thời kỳ này, gia đình anh Tái từng phối hợp với một số tổ chức xã hội trong các hoạt động nghiên cứu, giới thiệu và bảo tồn đồ chơi Việt, đồng thời tổ chức những hoạt động hướng dẫn làm chuồn chuồn tre cho trẻ em có hoàn cảnh khó khăn và người khuyết tật. Những hoạt động như vậy cho thấy chuồn chuồn tre không chỉ được nhìn nhận như một sản phẩm thủ công mà còn có thể trở thành phương tiện để trẻ em tiếp xúc với tre, kỹ năng làm đồ chơi bằng tay và những nét văn hóa dân gian. Từ chuồn chuồn đến nhiều tạo hình bằng tre Bên cạnh hình dáng chuồn chuồn quen thuộc, người làm nghề còn sáng tạo thêm những tạo hình khác như chim, bướm, ong và nhiều mẫu trang trí từ tre. Sự đa dạng này phản án...

Phần 3 của loạt bài về chuồn chuồn tre Thạch Xá ghi lại một số công đoạn làm chuồn chuồn tre và kinh nghiệm cần thiết để tạo ra một sản phẩm có thể giữ thăng bằng trên một điểm tựa nhỏ. Khi được hỏi về cách làm chuồn chuồn tre, anh Tái từng chia sẻ: “Trông đơn giản vậy thôi chứ không phải ai cũng làm được đâu. Có người hỏi, tôi chỉ dẫn, chép hẳn ra giấy cho cách làm. Nhưng xong thì để vậy thôi, chứ chuồn chuồn không đứng được bằng miệng, trông rất cứng, không ra sao cả.” Chuẩn bị và xử lý tre Theo tư liệu được ghi lại thời điểm đó, tre sau khi được lựa chọn sẽ trải qua công đoạn xử lý bề mặt, phơi hoặc sấy để hạn chế ẩm mốc. Sau đó, tre được chẻ thành những phần nhỏ phù hợp để tạo thân và cánh chuồn chuồn. Việc tạo hình đòi hỏi sự cẩn thận vì kích thước, khối lượng và độ cân xứng của từng bộ phận đều ảnh hưởng đến khả năng giữ thăng bằng của sản phẩm. Công đoạn cân chỉnh chuồn chuồn Sau khi được tạo hình, hai cánh được ghép với thân. Đây không đơn thuần là công đoạn lắp ráp mà c...

Phần 2 của loạt bài về chuồn chuồn tre Thạch Xá ghi lại câu chuyện của người làm nghề và những thông tin về giai đoạn hình thành, phát triển của nghề làm chuồn chuồn tre tại địa phương. Vừa ngồi vót tre làm phần thân chuồn chuồn, anh Tái từng chia sẻ về công việc của mình: “Kể từ khi biết làm chuồn chuồn tre tới giờ, ngày ngày thân quen với công việc vót tre, chẻ tre, tôi yêu cái nghề này lúc nào không hay. Cũng có thời gian đi làm thợ ảnh chụp cho khách du lịch đến chùa Tây Phương, máy cơ máy số đủ cả, nhưng làm chuồn chuồn say mê quá, giờ cũng xếp máy để đó.” Nghề làm chuồn chuồn tre xuất hiện từ bao giờ? Theo lời kể của anh Tái được ghi lại trong tư liệu năm 2014, nghề làm chuồn chuồn tre tại Thạch Xá không có lịch sử lâu đời như một số nghề thủ công truyền thống khác. Ở thời điểm đó, anh cho biết nghề mới xuất hiện trong khoảng thời gian tương đối gần trước đó. Tư liệu cũng ghi nhận rằng trong giai đoạn đầu từng có hơn mười hộ gia đình tham gia làm chuồn chuồn tre. Sau một thờ...

Mở đầu loạt tư liệu về chuồn chuồn tre Thạch Xá, bài viết ghi lại hình ảnh làng nghề và món đồ chơi bằng tre có khả năng giữ thăng bằng trên một điểm tựa rất nhỏ. Chuồn chuồn tre ở Thạch Xá Thạch Xá, huyện Thạch Thất, Hà Nội, nằm gần khu vực chùa Tây Phương. Bên cạnh những nét văn hóa và sản vật địa phương, nơi đây còn được biết đến qua những câu chuyện và hình ảnh về nghề làm chuồn chuồn tre. Lấy cảm hứng từ hình dáng con chuồn chuồn quen thuộc, người làm nghề sử dụng tre để tạo thành thân và cánh, sau đó cân chỉnh các bộ phận để sản phẩm có thể giữ thăng bằng bằng phần đầu trên một điểm tựa nhỏ. Đây chính là đặc điểm tạo nên sự thú vị của chuồn chuồn tre: một món đồ nhìn đơn giản nhưng có thể đậu trên đầu ngón tay, cạnh một vật nhỏ hoặc được sử dụng như đồ chơi và vật trang trí. Từ những mảnh tre đến món đồ chơi thăng bằng Để làm được một con chuồn chuồn tre, người làm phải trải qua nhiều công đoạn như lựa chọn và xử lý tre, tạo hình thân và cánh, lắp ráp, cân chỉnh rồi hoàn th...

Những món quà lưu niệm thường được lựa chọn để gợi nhớ về văn hóa, con người và nơi đã đi qua. Tại Việt Nam, bên cạnh áo dài, nón lá, đồ gốm, tranh và các sản phẩm thủ công, những món đồ làm từ tre cũng tạo nên một nét riêng. Từ quà lưu niệm Việt Nam đến đồ thủ công bằng tre Việt Nam có nhiều loại hình thủ công sử dụng những vật liệu quen thuộc như tre, mây, gỗ, gốm và vải. Qua bàn tay của người làm nghề, những vật liệu này được tạo thành đồ dùng, đồ trang trí, đồ chơi và quà lưu niệm. Trong nhóm sản phẩm bằng tre, chuồn chuồn tre gây chú ý bởi hình dáng nhỏ gọn và đặc biệt là khả năng giữ thăng bằng. Chuồn chuồn tre Thạch Xá Thạch Xá, huyện Thạch Thất, Hà Nội, là một địa danh được biết đến qua những câu chuyện và tư liệu về nghề làm chuồn chuồn tre. Từ tre, người làm tạo hình thân và cánh rồi cân chỉnh các bộ phận sao cho chuồn chuồn có thể đứng bằng phần đầu trên một điểm tựa rất nhỏ, chẳng hạn như đầu ngón tay. Chính đặc điểm này khiến chuồn chuồn tre vừa có thể được xem như ...

Tên gọi “chuồn chuồn tre” có thể khiến người đọc liên tưởng đến một loại đồ chơi tre cổ có khả năng bay khi được quay bằng hai bàn tay. Từ đó xuất hiện câu hỏi thú vị: liệu chuồn chuồn tre có phải là “thủy tổ” của máy bay trực thăng hay không? Đồ chơi tre quay và nguyên lý tạo lực nâng Ở Trung Quốc từng có một loại đồ chơi bằng tre thường được biết đến trong tiếng Anh với tên gọi bamboo-copter hoặc bamboo dragonfly . Đồ chơi gồm một cánh quay gắn với một trục nhỏ. Khi người chơi xoay nhanh trục giữa hai bàn tay rồi thả ra, cánh quay tạo lực khí động học làm món đồ chơi bay lên. Chính sự tương đồng về hình thức giữa cánh quay của món đồ chơi này và rotor của trực thăng khiến nó thường được nhắc đến khi nói về những ý tưởng sơ khai liên quan đến nguyên lý bay bằng cánh quay. Tuy nhiên, gọi món đồ chơi này là “thủy tổ của máy bay trực thăng” nên được hiểu như một cách so sánh thú vị về lịch sử ý tưởng, chứ không nên hiểu rằng chiếc trực thăng hiện đại được phát triển trực tiếp từ m...

Từ những thanh tre mộc mạc, qua nhiều công đoạn tạo hình, cân chỉnh, sơn và trang trí, những chú chuồn chuồn tre Thạch Xá trở nên sinh động với nhiều màu sắc và họa tiết khác nhau. Từ tre đến hình dáng chuồn chuồn Thạch Xá, huyện Thạch Thất, Hà Nội, là địa danh được nhắc đến trong nhiều tư liệu về nghề làm chuồn chuồn tre. Từ vật liệu tre, người làm nghề tạo nên phần thân và đôi cánh rồi cân chỉnh để chuồn chuồn có thể giữ thăng bằng trên một điểm tựa rất nhỏ. Theo tư liệu được ghi lại trong giai đoạn trước, tre làm chuồn chuồn được xử lý bề mặt, phơi hoặc sấy để hạn chế ẩm mốc, sau đó chẻ thành những phần phù hợp để tạo thân và cánh. Màu sắc làm nên nét riêng Sau khi hoàn thiện phần tạo hình và cân chỉnh, chuồn chuồn có thể được phủ màu và trang trí bằng nhiều họa tiết khác nhau. Đây là công đoạn làm cho mỗi chú chuồn chuồn từ màu tre tự nhiên trở nên sinh động hơn. Những nét vẽ, mảng màu và cách trang trí cũng tạo nên sự đa dạng giữa các sản phẩm. Người thực hiện công đoạn tra...

Những món đồ chơi dân gian giản dị như tò he, diều, con khăng hay những đồ chơi làm từ tre từng hiện diện trong ký ức tuổi thơ của nhiều thế hệ người Việt. Chuồn chuồn tre cũng gợi lại một phần thế giới ấy bằng chất liệu tre, hình dáng gần gũi và khả năng giữ thăng bằng thú vị. Đồ chơi dân gian và ký ức tuổi thơ Đồ chơi dân gian Việt Nam được tạo nên từ nhiều vật liệu gần gũi với đời sống như tre, giấy, đất, gỗ hay bột nếp. Từ những vật liệu tưởng như rất đơn giản, người làm có thể tạo ra tò he với nhiều hình dáng, những cánh diều bay trên đồng quê, các loại đồ chơi bằng tre và nhiều món đồ nhỏ gắn với sinh hoạt của trẻ em. Những món đồ chơi ấy không chỉ để vui chơi. Qua hình dáng, vật liệu và cách chế tác, chúng còn lưu lại những dấu vết của đời sống, nghề thủ công và khả năng sáng tạo của người Việt. Hình ảnh chuồn chuồn trong ký ức Chuồn chuồn là hình ảnh quen thuộc của làng quê Việt Nam. Bờ ao, đồng ruộng, hàng tre và những con chuồn chuồn bay thấp từng trở thành một phần ký ...

Hình ảnh con chuồn chuồn xuất hiện khá gần gũi trong đời sống và ký ức dân gian Việt Nam. Từ những câu ca dao về thời tiết đến món chuồn chuồn làm bằng tre có khả năng giữ thăng bằng, xung quanh loài vật nhỏ bé này có nhiều câu chuyện thú vị. Chuồn chuồn – loài côn trùng gắn với mặt nước Chuồn chuồn thường được bắt gặp ở những khu vực có ao, hồ, ruộng và nguồn nước. Vòng đời của chúng có một giai đoạn sống dưới nước trước khi phát triển thành chuồn chuồn trưởng thành có cánh. Hình ảnh chuồn chuồn vì thế từ lâu đã trở nên quen thuộc trong cảnh quan làng quê và ký ức tuổi thơ. Chuồn chuồn trong ca dao Hình ảnh con chuồn chuồn cũng xuất hiện trong những câu ca dao, lời truyền miệng dân gian: “Tay cầm tấm mía con dao Thấy em ăn nói ngọt ngào anh thương Chuồn chuồn mắc bối tơ vương Làm sao cho khỏi nhớ thương ra vào?” Và một câu quen thuộc khác: “Chuồn chuồn bay thấp thì mưa Bay cao thì nắng, bay vừa trời râm.” Câu ca dao thứ hai phản ánh kinh nghiệm quan sát thời tiết trong dâ...

Những hình ảnh được ghi lại năm 2014 cho thấy một lát cắt đời sống tại Thạch Xá, huyện Thạch Thất, Hà Nội: vào thời gian nghỉ hè, một số học sinh địa phương tham gia cùng gia đình trong các công đoạn làm chuồn chuồn tre. Cách gọi “bán tuổi thơ” trong tiêu đề xuất phát từ hình ảnh những bạn trẻ vừa gắn bó với món đồ chơi bằng tre, vừa tham gia vào quá trình làm ra những chú chuồn chuồn được giới thiệu tới khách tham quan. Chuồn chuồn tre trong đời sống Thạch Xá Thạch Xá nằm gần khu vực chùa Tây Phương và được nhắc đến trong nhiều tư liệu về nghề làm chuồn chuồn tre. Theo nội dung được ghi lại vào năm 2014, trong thời gian nghỉ hè, một số học sinh tại địa phương tham gia phụ giúp gia đình ở một số công đoạn làm chuồn chuồn tre. Những hình ảnh trong bài ghi lại khá rõ quá trình từ chuẩn bị vật liệu, tạo hình, lắp ghép cho đến khi những chú chuồn chuồn được hoàn thiện. Từ những thanh tre đến hình dáng chuồn chuồn Tre dùng để làm chuồn chuồn được lựa chọn và xử lý trước khi tạo thàn...